Ad

ЁЯП░ рднाрд░рдд рдХे 5 рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдХिрд▓े: рдЬिрдирдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЖрдЬ рднी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рд╣ैрд░ाрди рдХрд░рддा рд╣ै

 рднाрд░рдд рд╕िрд░्рдл рдирджिрдпों, рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдФрд░ рд╡िрд╡िрдз рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдХा рджेрд╢ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ा рднूрднाрдЧ рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдоाрдЯी рдХे рд╣рд░ рдХрдг рдоें рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдХोрдИ рди рдХोрдИ рдЧाрдеा рджрдмी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдЬрдм рд╣рдо рднाрд░рдд рдХे рдЕрддीрдд рдХे рдкрди्рдиों рдХो рдкрд▓рдЯрддे рд╣ैं, рддो рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣рдоाрд░ी рдирдЬрд░ рдЙрди рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдп рдХिрд▓ों рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдард╣рд░рддी рд╣ै, рдЬो рд╕рджिрдпों рд╕े рд╕ीрдиा рддाрдиे рдЦрдб़े рд╣ैं। рдпे рдХिрд▓े рд╕िрд░्рдл рдИंрдЯ, рдЪूрдиे рдФрд░ рдкрдд्рдерд░ों рдХा рдвांрдЪा рднрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं—рдпे рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╣ैं рдЙрди рдЕрдирдЧिрдирдд рдпुрдж्рдзों рдХे, рд╢ाрд╣ी рдк्рд░ेрдо рдХрд╣ाрдиिрдпों рдХे, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╖рдб्рдпंрдд्рд░ों рдХे рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдв़рдХрд░... рдЙрди рд░рд╣рд╕्рдпों рдХे рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдЬ рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рднी рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рд╕ुрд▓рдЭा рдкाрдпा рд╣ै।

ЁЯП░ рднाрд░рдд рдХे 5 рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдХिрд▓े: рдЬिрдирдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЖрдЬ рднी рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХो рд╣ैрд░ाрди рдХрд░рддा рд╣ै

рдЖрдЬ рдХे рдЗрд╕ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдпुрдЧ рдоें, рдЬрд╣ाँ рдордиुрд╖्рдп рдиे рдЪाँрдж рдкрд░ рдХрджрдо рд░рдЦ рд▓िрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕ (AI) рдЬैрд╕ी рддрдХрдиीрдХें рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рдЪुрдХी рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рд╣рдоाрд░े рджेрд╢ рдоें рдХुрдЫ рдРрд╕े рдХिрд▓े рднी рдоौрдЬूрдж рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ рд▓ांрдШрддे рд╣ी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╕ाрд░े рдиिрдпрдо рдзрд░े рдХे рдзрд░े рд░рд╣ рдЬाрддे рд╣ैं। рдХ्рдпा рдЖрдкрдиे рдХрднी рд╕ोрдЪा рд╣ै рдХि рдХोрдИ рдЗрдоाрд░рдд рдРрд╕ी рдХैрд╕े рдмрдиाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рджुрд╢्рдорди рдХी рдкूрд░ी рд╕ेрдиा рднрдЯрдХ рдХрд░ рдЦрдд्рдо рд╣ो рдЬाрдП? рдпा рдХिрд╕ी рдХिрд▓े рдоें рдРрд╕ी рд╕ुрд░ंрдЧें рдХैрд╕े рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं рдЬिрдирдХा рдЕंрдд рдЖрдЬ рддрдХ рдХोрдИ рдвूँрдв рд╣ी рдирд╣ीं рдкाрдпा?

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдкुрд░ाрддрдд्рд╡рд╡िрдж (Archaeologists) рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рд╕ाрд▓ों рд╕े рдЗрди рдХिрд▓ों рдХे рд░рд╣рд╕्рдпों рдкрд░ рд╢ोрдз рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдХрдИ рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдЖрдзुрдиिрдХ рдорд╢ीрдиों, рд╕्рдХैрдирд░्рд╕ рдФрд░ рдЬीрдкीрдЖрд░ (Ground Penetrating Radar) рддрдХрдиीрдХ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рднी рдХिрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЬрд╡ाрдм рдоिрд▓рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рд╡ाрд▓ рдФрд░ рдЧрд╣рд░े рд╣ोрддे рдЧрдП।

рдЖрдЬ рдХे рдЗрд╕ рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ рдоें, рд╣рдо рдЖрдкрдХो рднाрд░рдд рдХे рдРрд╕े рд╣ी 5 рд╕рдмрд╕े рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдФрд░ рдЕрднेрдж्рдп рдХिрд▓ों рдХी рдПрдХ рдРрд╕ी рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рд▓े рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдп рдЖрдкрд╕ рдоें рдЗрд╕ рдХрджрд░ рдмुрдиे рд╣ुрдП рд╣ैं рдХि рдЖрдкрдХो рд╣рд░ рдХрджрдо рдкрд░ рдЕрдЪрд░рдЬ рдХा рдЕрд╣рд╕ाрд╕ рд╣ोрдЧा। рддो рдЪрд▓िрдП, рд╕рдордп рдХे рдЪрдХ्рд░ рдХो рдеोрдб़ा рдкीрдЫे рдШुрдоाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं рдЗрди рдк्рд░ाрдЪीрди рд░рд╣рд╕्рдпों рдХी рдЕрдж्рднुрдд рджुрдиिрдпा рдоें!

1. ЁЯС╗ рднाрдирдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди): рдЬрд╣ाँ рдврд▓рддे рд╣ी рд╕ूрд░рдЬ рдХा рдкрд╣рд░ा рдЦрдд्рдо рд╣ोрддा рд╣ै

рднाрдирдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди): рдЬрд╣ाँ рдврд▓рддे рд╣ी рд╕ूрд░рдЬ рдХा рдкрд╣рд░ा рдЦрдд्рдо рд╣ोрддा рд╣ै

рд╕्рдеाрди: рдЕрд▓рд╡рд░ рдЬिрд▓ा, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд▓: 17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी (рд░ाрдЬा рднрдЧрд╡ंрдд рджाрд╕)
рдоुрдЦ्рдп рдЖрдХрд░्рд╖рдг: рд╕ोрдоेрд╢्рд╡рд░ рдоंрджिрд░, рдирд░्рддрдХी рдХी рд╣рд╡ेрд▓ी, рдмाрдЬ़ाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░
рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп: рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рдХे рдмाрдж рд░ुрдХрдиे рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз рдФрд░ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां

ЁЯПЫ️ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рд╕े рднाрдирдЧрдв़

рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХी рдЕрд░ाрд╡рд▓ी рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдХी рддрд▓рд╣рдЯी рдоें рдмрд╕ा рднाрдирдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा рд╕िрд░्рдл рднाрд░рдд рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рдПрд╢िрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдбрд░ाрд╡рдиी рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдЬрдЧрд╣ों рдоें рдЧिрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг 17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЬрдпрдкुрд░ рдХे рд░ाрдЬा рднрдЧрд╡ंрдд рджाрд╕ рдиे рдЕрдкрдиे рдЫोрдЯे рдмेрдЯे рдоाрдзो рд╕िंрд╣ рдХे рд▓िрдП рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा। рдПрдХ рд╕рдордп рдеा рдЬрдм рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ी, рдХрд▓ा рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рдХेंрдж्рд░ рд╣ुрдЖ рдХрд░рддा рдеा। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХे рднीрддрд░ рдмाрдЬ़ाрд░, рднрд╡्рдп рдорд╣рд▓, рдоंрджिрд░ рдФрд░ рдирд░्рддрдХिрдпों рдХी рд╣рд╡ेрд▓िрдпां рд╣ुрдЖ рдХрд░рддी рдеीं। рд▓рдЧрднрдЧ 10,000 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рдЪाрд░рджीрд╡ाрд░ी рдХे рдЕंрджрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЬीрд╡рди рдмिрддाрддे рдеे।

рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рдРрд╕ा рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ рдХि рд╣ँрд╕рддा-рдЦेрд▓рддा, рдЪрд╣рдХрддा рд╣ुрдЖ рдпрд╣ рд╕рдоृрдж्рдз рд╢рд╣рд░ рд░ाрддों-рд░ाрдд рдПрдХ рдЦंрдбрд╣рд░ рдоें рддрдм्рджीрд▓ рд╣ो рдЧрдпा? рдРрд╕ा рдХ्рдпा рдШрдЯा рдХि рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиा рдШрд░-рдмाрд░, рд╕ोрдиा-рдЪांрджी рд╕рдм рдЫोрдб़рдХрд░ рднाрдЧ рдЦрдб़े рд╣ुрдП?

ЁЯФо рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рд░рд╣рд╕्рдп рдФрд░ рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдХिंрд╡рджंрддिрдпां

рднाрдирдЧрдв़ рдХे рд╡ीрд░ाрди рд╣ोрдиे рдХे рдкीрдЫे рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рджो рдХрд╣ाрдиिрдпां рд╕рдмрд╕े рдЬ़्рдпाрджा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдЬ рднी рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧ рдмрдб़े рджाрд╡े рдХे рд╕ाрде рд╕ुрдиाрддे рд╣ैं:

1. рддांрдд्рд░िрдХ рд╕िंрдзिрдпा рдХा рдЕрднिрд╢ाрдк (The Curse of the Tantrik)

рд╕рдмрд╕े рдорд╢рд╣ूрд░ рдХрд╣ाрдиी рдПрдХ рддांрдд्рд░िрдХ рдХी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдиाрдо 'рд╕िंрдзिрдпा' (рдпा рд╕िंрдШिрдпा) рдеा। рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рднाрдирдЧрдв़ рдХी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी 'рд░рдд्рдиाрд╡рддी' рдЕрдд्рдпंрдд рдЦूрдмрд╕ूрд░рдд рдеीं। рдЙрдирдХी рд╕ुंрджрд░рддा рдХे рдЪрд░्рдЪे рджूрд░-рджूрд░ рддрдХ рдлैрд▓े рд╣ुрдП рдеे। рддांрдд्рд░िрдХ рд╕िंрдзिрдпा рднी рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рдХे рд░ूрдк рдкрд░ рдоोрд╣िрдд рд╣ो рдЧрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рд╡рд╣ рдЬाрдирддा рдеा рдХि рдПрдХ рд╕ाрдзाрд░рдг рддांрдд्рд░िрдХ рдХा рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рд╕े рд╡िрд╡ाрд╣ рд╣ोрдиा рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрд╕рдиे рдХाрд▓े рдЬाрджू рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓िрдпा। рдПрдХ рджिрди рдЬрдм рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рдХी рджाрд╕ी рдмाрдЬ़ाрд░ рд╕े рдЗрдд्рд░ рдХी рд╢ीрд╢ी рдЦрд░ीрджрдХрд░ рд▓े рдЬा рд░рд╣ी рдеी, рддो рддांрдд्рд░िрдХ рдиे рдЕрдкрдиी рд╡िрдж्рдпा рд╕े рдЙрд╕ рдЗрдд्рд░ рдкрд░ рд╕рдо्рдоोрд╣рди рдоंрдд рдкрдв़ рджिрдпा, рддाрдХि рдЬो рднी рдЙрд╕ рдЗрдд्рд░ рдХो рд▓рдЧाрдПрдЧा, рд╡рд╣ рддांрдд्рд░िрдХ рдХे рдк्рдпाрд░ рдоें рдкрдб़ рдЬाрдПрдЧा। рд▓ेрдХिрди рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рд░рдд्рдиाрд╡рддी рдХो рдЗрд╕ рд╕ाрдЬिрд╢ рдХी рднрдирдХ рд▓рдЧ рдЧрдИ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕ рдЗрдд्рд░ рдХी рд╢ीрд╢ी рдХो рдкाрд╕ рд╣ी рд╕्рдеिрдд рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдкрд░ рдкрдЯрдХ рдХрд░ рдлोрдб़ рджिрдпा।

рдХाрд▓े рдЬाрджू рдХे рдЕрд╕рд░ рд╕े рд╡рд╣ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдЦुрдж-рдм-рдЦुрдж рд▓ुрдв़рдХрддी рд╣ुрдИ рддांрдд्рд░िрдХ рд╕िंрдзिрдпा рдХी рддрд░рдл рдмрдв़ी рдФрд░ рдЙрд╕े рдХुрдЪрд▓ рджिрдпा। рдорд░рддे-рдорд░рддे рддांрдд्рд░िрдХ рдиे рднाрдирдЧрдв़ рдХो рд╢्рд░ाрдк рджिрдпा—"рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓ा рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬीрд╡िрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा, рдЙрдирдХी рдЖрдд्рдоाрдПं рдпрд╣ीं рднрдЯрдХрддी рд░рд╣ेंрдЧी рдФрд░ рдпрд╣ рдирдЧрд░ рдХрднी рджोрдмाрд░ा рдмрд╕ рдирд╣ीं рдкाрдПрдЧा।" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдХुрдЫ рд╣ी рд╕рдордп рдмाрдж рднाрдирдЧрдв़ рдФрд░ рдЕрдЬрдмрдЧрдв़ рдХे рдмीрдЪ рднрдпाрдирдХ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдоें рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ी рд╕рд╣िрдд рднाрдирдЧрдв़ рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рднी рдиिрд╡ाрд╕ी рдоाрд░े рдЧрдП।

2. рдЧुрд░ु рдмाрд▓ूрдиाрде рдХी рдЪेрддाрд╡рдиी

рдПрдХ рдЕрди्рдп рд▓ोрдХрдХрдеा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХिрд▓े рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡рд╣ाँ рдЧुрд░ु рдмाрд▓ूрдиाрде рдиाрдордХ рдПрдХ рддрдкрд╕्рд╡ी рдз्рдпाрди рд▓рдЧाрдпा рдХрд░рддे рдеे। рдЬрдм рд░ाрдЬा рдиे рдХिрд▓ा рдмрдиाрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рдоांрдЧी, рддो рд╕ाрдзु рдиे рдПрдХ рд╢рд░्рдд рд░рдЦी: "рддुрдо्рд╣ाрд░े рдорд╣рд▓ рдХी рдкрд░рдЫाрдИं рдоेрд░ी рдХुрдЯिрдпा (рдз्рдпाрди рд╕्рдерд▓) рдкрд░ рдирд╣ीं рдкрдб़рдиी рдЪाрд╣िрдП, рдЬिрд╕ рджिрди рдРрд╕ा рд╣ुрдЖ, рдкूрд░ा рдХिрд▓ा рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।" рд░ाрдЬा рдиे рд╡ाрджा рдХिрдпा, рд▓ेрдХिрди рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЬрдм рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХे рдирдП рд╢ाрд╕рдХों рдиे рдорд╣рд▓ рдХो рдФрд░ рдКँрдЪा рдмрдиाрдпा, рддो рдЙрд╕рдХी рдкрд░рдЫाрдИं рд╕ाрдзु рдХी рдХुрдЯिрдпा рдкрд░ рдкрдб़ рдЧрдИ। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕ाрдзु рдХे рдХोрдк рд╕े рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рддрдмाрд╣ рд╣ो рдЧрдпा।

        [рд░ाрдЬा рднрдЧрд╡ंрдд рджाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоाрдг]
                      │
                      ▼
        [рд╕рдоृрдж्рдз рдирдЧрд░ (10,000+ рдиिрд╡ाрд╕ी)]
                      │
        ┌─────────────┴─────────────┐
        ▼                           ▼
[рддांрдд्рд░िрдХ рд╕िंрдзिрдпा рдХा рд╢्рд░ाрдк]   [рдЧुрд░ु рдмाрд▓ूрдиाрде рдХी рд╢рд░्рдд рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди]
        │                           │
        └─────────────┬─────────────┘
                      │
                      ▼
          [рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдпुрдж्рдз/рддрдмाрд╣ी]
                      │
                      ▼
         [рдЖрдЬ рдХा рднाрдирдЧрдв़ (рднाрд░рддीрдп рдкुрд░ाрддрдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХा рдк्рд░рддिрдмंрдз)]

ЁЯФм рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдп

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рджेрдЦें рддो рдХोрдИ рднी рдЗрдоाрд░рдд рдпा рд╢рд╣рд░ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдмрдб़े рднूрдХंрдк, рдорд╣ाрдоाрд░ी рдпा рднрдпाрдирдХ рдпुрдж्рдз рдХे рд░ाрддों-рд░ाрдд рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЦाрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। рд▓ेрдХिрди рднाрдирдЧрдв़ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдкैрд░ाрдиॉрд░्рдорд▓ (Paranormal) рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдиे рдХрдИ рдмाрд░ рдЕрдЬीрдмोрдЧрд░ीрдм рдЪीрдЬें рджрд░्рдЬ рдХी рд╣ैं:

  • рдз्рд╡рдиि рдФрд░ рдХंрдкрди (Audio Phenomenon): рдХрдИ рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдиे рд░ाрдд рдХे рд╕рдордп рдХिрд▓े рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд░ोрдиे, рдЪूрдб़िрдпों рдХे рдЦрдирдХрдиे рдФрд░ рдШुंрдЧрд░ूрдУं рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ें рд╕ुрдирдиे рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдоीрд▓ों рддрдХ рдХोрдИ рдЗंрд╕ाрди рдоौрдЬूрдж рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

  • рдЫрддों рдХा рди рдЯिрдХрдиा: рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рд╕рдмрд╕े рдЕрдЬीрдм рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ाँ рдХे рдШрд░ों рдпा рдЗрдоाрд░рддों рдкрд░ рдЫрддें рдирд╣ीं рдЯिрдХрддीं। рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЬैрд╕े рд╣ी рдХोрдИ рдЫрдд рдмрдиाрдИ рдЬाрддी рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдврд╣ рдЬाрддी рд╣ै।

  • ASI рдХा рд╕рдЦ्рдд рдиिрдпрдо: рднाрд░рддीрдп рдкुрд░ाрддрдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг (ASI) рдиे рдХिрд▓े рдХे рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдмोрд░्рдб рд▓рдЧाрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЬिрд╕ рдкрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рдХे рдмाрдж рдФрд░ рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХिрд▓े рдХे рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиा рд╕рдЦ्рдд рдордиा рд╣ै। рднाрд░рдд рдоें рдХिрд╕ी рднी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕्рдоाрд░рдХ рдкрд░ рдРрд╕ा рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рддिрдмंрдз рдмेрд╣рдж рджुрд░्рд▓рдн рд╣ै।

2. ⚔️ рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдХिрд▓ा (рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢): рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ीрди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдЕрдирдЧिрдирдд рдЦрдЬाрдиों рдХा рдЧрд╡ाрд╣

рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдХिрд▓ा (рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢): рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ीрди рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдЕрдирдЧिрдирдд рдЦрдЬाрдиों рдХा рдЧрд╡ाрд╣

рд╕्рдеाрди: рдХांрдЧрдб़ा (рдзрд░्рдорд╢ाрд▓ा рдХे рдкाрд╕), рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд▓: рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ (рдХрдЯोрдЪ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ - рд░ाрдЬा рднूрдо рдЪंрдж)
рдирджिрдпां: рдмाрдгрдЧंрдЧा рдФрд░ рдоाрдЭी рдирджी рдХा рд╕ंрдЧрдо
рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп: рдЧुрдк्рдд рдЦрдЬाрдиे рдХे рддрд╣рдЦाрдиे рдФрд░ рдЕрдЬेрдп рдмрдиाрд╡рдЯ

ЁЯПЫ️ 3500 рд╕ाрд▓ рдкुрд░ाрдиा рдЧौрд░рд╡рд╢ाрд▓ी рдЗрддिрд╣ाрд╕

рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд╣рд╕ीрди рд╡ाрджिрдпों рдоें рдмाрдгрдЧंрдЧा рдФрд░ рдоाрдЭी рдирджी рдХे рд╕ंрдЧрдо рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдХिрд▓ा (Kangra Fort) рднाрд░рдд рдХे рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиे рдХिрд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЗрддрдиा рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ рдоें рднी рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдд्рд░िрдЧрд░्рдд рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे 'рдХрдЯोрдЪ' рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХे рд░ाрдЬा рднूрдо рдЪंрдж рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा।

рдпрд╣ рдХिрд▓ा рд╕िрд░्рдл рдЕрдкрдиी рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЕрдкрдиे рдЕрдХूрдд рдЦрдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рднी рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдеा। рдПрдХ рдкुрд░ाрдиी рдХрд╣ाрд╡рдд рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдеी—"рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдХिрд▓ा рд╣ोрдЧा, рдЙрд╕ी рдХा рдХांрдЧрдб़ा рдХी рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдкрд░ рд░ाрдЬ рд╣ोрдЧा, рдФрд░ рдЬिрд╕рдХे рдкाрд╕ рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдЦрдЬाрдиा рд╣ोрдЧा, рд╡рд╣ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХो рдЦрд░ीрдж рд╕рдХрддा рд╣ै।"

ЁЯТ░ рдЦрдЬाрдиे рдХी рд▓ूрдЯ рдФрд░ рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭा рд░рд╣рд╕्рдп

рдХांрдЧрдб़ा рдХिрд▓े рдоें рдЗрддрдиा рдзрди-рдзाрди्рдп рдФрд░ рд╕ोрдиे-рдЬрд╡ाрд╣рд░ाрдд рдеे рдХि рдЗрд╕рдиे рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░ांрддाрдУं рдХो рдмाрд░-рдмाрд░ рдЕрдкрдиी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХिрдпा। рд╕िрдХंрджрд░ (Alexander) рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдорд╣рдоूрдж рдЧрдЬ़рдирд╡ी, рдоोрд╣рдо्рдордж рдмिрди рддुрдЧрд▓рдХ, рдФрд░ рдлिрд░ рдоुрдЧ़рд▓ рдмाрджрд╢ाрд╣ рдЬрд╣ांрдЧीрд░ рддрдХ—рд╣рд░ рдХिрд╕ी рдиे рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдкрд░ рдХрдм्рдЬ़ा рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЦрдЬाрдиे рдХो рд▓ूрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдб़ी-рдЪोрдЯी рдХा рдЬोрд░ рд▓рдЧा рджिрдпा।

рд╕рди 1009 рдоें рдЬрдм рдорд╣рдоूрдж рдЧрдЬ़рдирд╡ी рдиे рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा, рддो рдЙрд╕рдиे рдпрд╣ाँ рд╕े 21 рдХुрдПँ рднрд░рдХрд░ рд╕ोрдиा, рдЪाँрджी, рдФрд░ рдоूрд▓्рдпрд╡ाрди рд░рдд्рди рд▓ूрдЯे। рдЬी рд╣ाँ, рдЖрдкрдиे рд╕рд╣ी рдкрдв़ा—рд╕ोрдиे рд╕े рднрд░े рдХुрдПँ!

рдХुрдУं рдХा рд░рд╣рд╕्рдп (The Secret Wells):

рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХांрдЧрдб़ा рдХिрд▓े рдХे рдкрд░िрд╕рд░ рдоें рдХुрд▓ 21 рдЧुрдк्рдд рдХुрдПँ (Secret Wells) рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे, рдЬिрдирдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдкाрдиी рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд░ाрдЬрд╢ाрд╣ी рдЦрдЬाрдиे рдХो рдЫुрдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा:

  1. рдЧрдЬ़рдирд╡ी рдХेрд╡рд▓ 8 рдХुрдУं рдХो рдвूँрдврдХрд░ рд▓ूрдЯ рд╕рдХा।

  2. рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╣ुрдХूрдордд рдХे рджौрд░ाрди рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे 5 рдФрд░ рдХुрдУं рдХा рдЦрдЬाрдиा рдЦोрдЬ рдиिрдХाрд▓ा।

  3. рдмाрдХी рдХे 8 рдХुрдПँ рдЖрдЬ рднी рдЧाрдпрдм рд╣ैं!

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдФрд░ рдкुрд░ाрддрдд्рд╡рд╡िрджों рдиे рдЧ्рд░ाрдЙंрдб рдкेрдиिрдЯ्рд░ेрдЯिंрдЧ рд░ाрдбाрд░ (GPR) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдХिрд▓े рдХे рдиीрдЪे рджрдмे рдЧुрдк्рдд рдХрдорд░ों рдФрд░ рдХुрдУं рдХी рдЦोрдЬ рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдХिрд▓े рдХे рднीрддрд░ рдмрдиी рдЬрдЯिрд▓ рд╕ुрд░ंрдЧ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдФрд░ рдЪрдЯ्рдЯाрдиी рдмрдиाрд╡рдЯ рдХे рдХाрд░рдг рдЖрдЬ рднी 8 рдХुрдУं рдХा рд╕рдЯीрдХ рд╕्рдеाрди рдПрдХ рд░рд╣рд╕्рдп рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै।

ЁЯЫа️ рдХिрд▓े рдХा рдЕрдиूрдаा рд╕्рдеाрдкрдд्рдп (Architecture)

рдХांрдЧрдб़ा рдХिрд▓े рдХो рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдбिрдЬाрдЗрди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рдХोрдИ рднी dushman рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдоुрдЦ्рдп рдорд╣рд▓ рддрдХ рди рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХे:

  • рдЕрд╣рдгी рджрд░рд╡ाрдЬा: рдХिрд▓े рдХा рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ंрдХрд░ा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕े рдПрдХ рдмाрд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рд╣ाрдеी рдпा рдХुрдЫ рд╕ैрдиिрдХ рд╣ी рдЧुрдЬ़рд░ рд╕рдХрддे рдеे।

  • рдЕंрдзेрд░ी рдЧрд▓ी: рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдХे рдмाрдж рдПрдХ рд▓ंрдмी, рдврд▓ाрдирджाрд░ рдФрд░ рдЕंрдзेрд░ी рдЧрд▓ी рдЖрддी рд╣ै। рдпрджि dushman рдЕंрджрд░ рдШुрд╕рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХрд░рддा, рддो рдКрдкрд░ рдЫिрдкे рд╕ैрдиिрдХ рдЙрди рдкрд░ рдЦोрд▓рддा рд╣ुрдЖ рддेрд▓ рдпा рднाрд░ी рдкрдд्рдерд░ рдмрд░рд╕ा рджेрддे рдеे।

  • рдЕंрдмाрдиी рджрд░рд╡ाрдЬा: рдЗрд╕ рджрд░рд╡ाрдЬे рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдРрд╕ी рд╣ै рдХि рдмाрд╣рд░ рд╕े рджेрдЦрдиे рдкрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдЖрдЧे рд░ाрд╕्рддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╡рд╣ рдПрдХ рдмंрдж рджीрд╡ाрд░ рд╣ोрддी рдеी, рдЬिрд╕рд╕े рджुрд╢्рдорди рдн्рд░рдоिрдд рд╣ोрдХрд░ рдЬाрд▓ рдоें рдлँрд╕ рдЬाрддा рдеा।

3. ЁЯМА рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХा рдХिрд▓ा (рджौрд▓рддाрдмाрдж, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░): рдЬрд╣ाँ рджुрд╢्рдорди рдХा рджिрдоाрдЧ рдЪрдХрд░ा рдЬाрддा рдеा

рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХा рдХिрд▓ा (рджौрд▓рддाрдмाрдж, рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░): рдЬрд╣ाँ рджुрд╢्рдорди рдХा рджिрдоाрдЧ рдЪрдХрд░ा рдЬाрддा рдеा

рд╕्рдеाрди: рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╕ंрднाрдЬीрдирдЧрд░ (рдФрд░ंрдЧाрдмाрдж), рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░
рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд▓: 12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी (рдпाрджрд╡ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ - рд░ाрдЬा рднीрд▓рдо рдкंрдЪрдо)
рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддा: рднूрд▓-рднुрд▓ैрдпा (Maze), рдЕंрдзेрд░ी рдкाрд╕, рдФрд░ рдЕрдЬेрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा
рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп: рдЕрднेрдж्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдЬिрд╕े рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХोрдИ рд░ाрдЬा рдпुрдж्рдз рдоें рдирд╣ीं рд╣рд░ा рдкाрдпा

ЁЯПЫ️ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдиाрдо рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рджाрд╕्рддाрди

рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдорд░ाрдард╡ाрдб़ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХा рдХिрд▓ा (Devgiri Fort) рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा (Architecture) рдФрд░ рд╕ैрди्рдп рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХा рдПрдХ рдРрд╕ा рдЕрдж्рднुрдд рдирдоूрдиा рд╣ै, рдЬिрд╕े рджेрдЦрдХрд░ рдЖрдЬ рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕िрд╡िрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░्рд╕ рднी рджाँрддों рддрд▓े рдЙंрдЧрд▓ी рджрдмा рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг 12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдпाрджрд╡ рд╡ंрд╢ рдХे рд░ाрдЬा рднीрд▓рдо (рдкंрдЪрдо) рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा।

рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдПрдХ 200 рдоीрдЯрд░ рдКँрдЪी рд╢ंрдХुрдзाрд░ी (Conical) рдкрд╣ाрдб़ी рдкрд░ рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдиाрдо рддрдм рдФрд░ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ рдЬрдм 14рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рджिрд▓्рд▓ी рдХे рд╕рдирдХी рд╕ुрд▓्рддाрди рдоोрд╣рдо्рдордж рдмिрди рддुрдЧрд▓рдХ рдиे рдЗрд╕े рджेрдЦा। рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рд╕े рдЗрддрдиा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ुрдЖ рдХि рдЙрд╕рдиे рдЕрдкрдиी рдкूрд░ी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдХो рджिрд▓्рд▓ी рд╕े рд╣рдЯाрдХрд░ рдпрд╣ाँ (рджेрд╡рдЧिрд░ी) рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХा рддुрдЧ़рд▓рдХी рдлрд░рдоाрди рдЬाрд░ी рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдиाрдо рдмрджрд▓рдХрд░ 'рджौрд▓рддाрдмाрдж' (рджौрд▓рдд рдХा рд╢рд╣рд░) рд░рдЦ рджिрдпा।

    [рд░ाрдЬा рднीрд▓рдо рдкंрдЪрдо (12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी)] ──► 'рджेрд╡рдЧिрд░ी' рдХे рд░ूрдк рдоें рдиिрд░्рдоाрдг
                                              │
                                              ▼
    [рдоोрд╣рдо्рдордж рдмिрди рддुрдЧрд▓рдХ (14рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी)] ──► рд░ाрдЬрдзाрдиी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╡ 'рджौрд▓рддाрдмाрдж' рдиाрдордХрд░рдг
                                              │
                                              ▼
    [рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕ैрди्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी] ──► рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдХрднी рдпुрдж्рдз рд╕े рди рдЬीрддा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХिрд▓ा

ЁЯза рд╕ैрди्рдп рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп

рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХिрд▓े рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕े рдХрднी рднी рд╕ीрдзे рдпुрдж्рдз рдоें рд╣рд░ाрдХрд░ рдирд╣ीं рдЬीрддा рдЬा рд╕рдХा। рдЬрдм рднी рдпрд╣ рдХिрд▓ा рд╣ाрд░ा, рддो рдХेрд╡рд▓ рдЫрд▓-рдХрдкрдЯ рдпा рдЕंрджрд░ूрдиी рдЧрдж्рджाрд░ी рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХो рдЗрддрдиा рдЕрдЬेрдп (Unconquerable) рдХ्рдпों рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा? рдЖрдЗрдП рдЗрд╕рдХे 4 рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░рдгों рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ैं:

1. рдЦाрдИ рдХा рд░рд╣рд╕्рдп (The Deadly Moat)

рдХिрд▓े рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдПрдХ рдмेрд╣рдж рдЧрд╣рд░ी рдФрд░ рдЪौрдб़ी рдЦाрдИ рдЦोрджी рдЧрдИ рдеी, рдЬो рд╣рдоेрд╢ा рдкाрдиी рд╕े рднрд░ी рд░рд╣рддी рдеी। рдЗрд╕ рдЦाрдИ рдоें рд╕ैрдХрдб़ों рднूрдЦे рдФрд░ рдЬрд╣рд░ीрд▓े рдордЧрд░рдордЪ्рдЫ рдкाрд▓े рдЬाрддे рдеे। рдХिрд▓े рдХे рдЕंрджрд░ рдЬाрдиे рдХा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рд▓рдХрдб़ी рдХा рдкुрд▓ рдеा, рдЬिрд╕े рдЬ़рд░ूрд░рдд рдкрдб़рдиे рдкрд░ рдЕंрджрд░ рдЦींрдЪ рд▓िрдпा рдЬाрддा рдеा।

2. рдн्рд░рдо рдкैрджा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рджीрд╡ाрд░ें (Concentric Walls)

рдХिрд▓े рдХे рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдШेрд░े рдоें рддीрди рдкрд░рддें рдеीं—рдорд╣ाрдХोрдЯ, рдХाрд▓рдХोрдЯ рдФрд░ рдд्рд░िрдоुрдЦी। рдЬрдм рдХोрдИ рджुрд╢्рдорди рдмाрд╣рд░ी рджीрд╡ाрд░ рддोрдб़рдХрд░ рдЕंрджрд░ рдЖрддा рдеा, рддो рдЙрд╕े рд▓рдЧрддा рдеा рдХि рд╡рд╣ рдоुрдЦ्рдп рдорд╣рд▓ рдХी рддрд░рдл рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЧрд▓िрдпों рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдРрд╕ी рдеी рдХि рджुрд╢्рдорди рдШूрдо-рдлिрд░рдХрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЙрд╕ी рдЬрдЧрд╣ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рдеा рдЬрд╣ाँ рд╕े рдЙрд╕рдиे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा рдеा।

3. 'рдЕंрдзेрд░ी' (The Dark Subterranean Passage)

рдпрд╣ рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХिрд▓े рдХा рд╕рдмрд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдкрд╣ाрдб़ी рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдПрдХ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕंрдзेрд░ी, рдЯेрдв़ी-рдоेрдв़ी рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕ुрд░ंрдЧ рдмрдиाрдИ рдЧрдИ рдеी:

  • рд╢ूрди्рдп рджृрд╢्рдпрддा (Zero Visibility): рдЗрд╕ рд╕ुрд░ंрдЧ рдоें рд░рдд्рддी рднрд░ рднी рд░ोрд╢рдиी рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪрддी рдеी।

  • рдн्рд░рдо рдФрд░ рдЬाрд▓: рд╕ुрд░ंрдЧ рдХे рдЕंрджрд░ рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд╕ीрдв़िрдпाँ рдЧाрдпрдм рдеीं। рдеोрдб़ा рд╕ा рднी рдХрджрдо рдмрд╣рдХрдиे рдкрд░ рд╕ैрдиिрдХ рд╕ीрдзे рд╕ैрдХрдб़ों рдлीрдЯ рдЧрд╣рд░ी рдЦाрдИ рдоें рдЧिрд░ рдЬाрддे рдеे।

  • рдзुрдПँ рдХा рдЬाрд▓: рдЕрдЧрд░ рджुрд╢्рдорди рдХे рд╕ैрдиिрдХ рд╕ुрд░ंрдЧ рдХे рдЕंрджрд░ рдШुрд╕ рднी рдЬाрддे, рддो рдКрдкрд░ рдЫिрдкे рдХिрд▓े рдХे рд░рдХ्рд╖рдХ рд╕ुрд░ंрдЧ рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рдЫेрдж рд╕े рддीрдЦा рдзुрдЖँ рдЫोрдб़ рджेрддे рдеे, рдЬिрд╕рд╕े рджुрд╢्рдорди рдХा рджрдо рдШुрдЯ рдЬाрддा рдеा।

4. рдПрдХ рд╣ी рд░ाрд╕्рддा (Single Access Bridge)

рдкрд╣ाрдб़ी рдХी рдЪोрдЯी рдкрд░ рдмрдиे рдоुрдЦ्рдп рдорд╣рд▓ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╣ी рд╕ंрдХрд░ा рдЪрдордб़े рдХा рдкुрд▓ рдпा рд░ाрд╕्рддा рдеा। рдЙрд╕ рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рдЗंрд╕ाрди рдЪрд▓ рд╕рдХрддा рдеा। рдРрд╕े рдоें рдЕрдЧрд░ 1 рд▓ाрдЦ рдХी рд╕ेрдиा рднी рдЖ рдЬाрдП, рддो рднी 10-12 рд░рдХ्рд╖рдХ рдкूрд░े рдХिрд▓े рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे।

ЁЯФм рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдФрд░ рдЖрд░्рдХिрдЯेрдХ्рдЯ्рд╕ рдХा рдирдЬ़рд░िрдпा

рдЖрдЬ рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрд░्рдХिрдЯेрдХ्рдЯ्рд╕ рдЬрдм рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдЗрд╕ рдмाрдд рд╕े рд╣ैрд░ाрди рд░рд╣ рдЬाрддे рд╣ैं рдХि 12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЖрдзुрдиिрдХ рдорд╢ीрдирд░ी рдХे 200 рдоीрдЯрд░ рдКँрдЪी рдкूрд░ी рдаोрд╕ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдХो рдХाрдЯрдХрд░ рдЗрддрдиी рд╕рдЯीрдХ рдФрд░ рдЬрдЯिрд▓ рд╕ुрд░ंрдЧें рдХैрд╕े рдмрдиाрдИ рдЧрдИं!

рдз्рд╡рдиि рдФрд░ рд╣рд╡ा рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣ (Air Circulation) рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди рдРрд╕ा рдеा рдХि рд╕ुрд░ंрдЧ рдХे рдЧрд╣рд░े рдЕंрдзेрд░े рдоें рднी рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХी рдХрдоी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рдеी, рд▓ेрдХिрди рджुрд╢्рдорди рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдПрдХ рдоौрдд рдХा рдЬाрд▓ рдмрди рдЬाрддा рдеा।

4. ЁЯФ▒ рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ा (рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢): рдЬрд╣ाँ рдиीрд▓рдХंрда рдиे рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХिрдпा рдФрд░ рд╕рдордп рдард╣рд░ рдЧрдпा

рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ा (рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢): рдЬрд╣ाँ рдиीрд▓рдХंрда рдиे рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХिрдпा рдФрд░ рд╕рдордп рдард╣рд░ рдЧрдпा
рд╕्рдеाрди: рдмांрджा рдЬिрд▓ा (рдмुंрджेрд▓рдЦंрдб рдХ्рд╖ेрдд्рд░), рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢
рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд▓: рдЪंрджेрд▓ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ (рдк्рд░ाрдЪीрди pauranik рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ)
рдоुрдЦ्рдп рдЖрдХрд░्рд╖рдг: рдиीрд▓рдХंрда рдорд╣ाрджेрд╡ рдоंрджिрд░, рдХाрд▓ рднैрд░рд╡ рдХी рдк्рд░рддिрдоा, рдЧुрдк्рдд рдкाрдиी рдХे рд╕्рд░ोрдд
рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп: 'рдкाрддाрд▓ рдЧंрдЧा' рдФрд░ рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ рдЕрдкрдиे-рдЖрдк рдЯрдкрдХрддा рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдЬрд▓

ЁЯПЫ️ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдФрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмुंрджेрд▓рдЦंрдб рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╡िंрдз्рдпाрдЪрд▓ рдкрд░्рд╡рдд рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ा (Kalinjar Fort) рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдзрд░ोрд╣рд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рд╕рдиाрддрди рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдоाрди्рдпрддाрдУं рд╕े рдмेрд╣рдж рдЧрд╣рд░ा рд╣ै। 'рдХाрд▓िंрдЬрд░' рд╢рдм्рдж рджो рд╢рдм्рджों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиा рд╣ै—'рдХाрд▓' (рд╕рдордп/рдоृрдд्рдпु) рдФрд░ 'рдЬрд░' (рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиा), рдпाрдиी рд╡рд╣ рд╕्рдеाрди рдЬो рд╕рдордп рдпा рдоृрдд्рдпु рдкрд░ рднी рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓े।

рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЬрдм рд╕рдоुрдж्рд░ рдоंрдерди рдХे рджौрд░ाрди рдиिрдХрд▓े рд╣рд▓ाрд╣рд▓ рд╡िрд╖ рдХा рдкाрди рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдиे рдХिрдпा рдеा, рддो рд╡िрд╖ рдХी рддीрд╡्рд░ рдЬ्рд╡ाрд▓ा рдХो рд╢ांрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рдЗрд╕ी рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдЖрдП рдеे। рдпрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХाрд▓ (рдоृрдд्рдпु) рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдкाрдИ рдеी, рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдпрд╣ाँ рд╕्рдеिрдд рдк्рд░ाрдЪीрди рдоंрджिрд░ рдХो 'рдиीрд▓рдХंрда рдорд╣ाрджेрд╡ рдоंрджिрд░' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдкрди्рдиों рдоें рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдкрд░ рдЪंрджेрд▓ рд╢ाрд╕рдХों рдХा рд▓ंрдмा рд░ाрдЬ рд░рд╣ा। рдЪंрджेрд▓ों рдХे рдХाрд▓ рдоें рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдХрд▓ा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХा рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдХेंрдж्рд░ рдмрдиा।

                  [рд╕рдоुрдж्рд░ рдоंрдерди рдХा рд╣рд▓ाрд╣рд▓ рд╡िрд╖]
                              │
                              ▼
           [рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╖ рдкाрди рд╡ рдЬ्рд╡ाрд▓ा рд╢ांрдд рдХрд░рдиा]
                              │
                              ▼
          [рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдЖрдЧрдорди ──► 'рдиीрд▓рдХंрда' рдиाрдордХрд░рдг]
                              │
                              ▼
           [рдЪंрджेрд▓ рд╡ंрд╢ рдХा рд╢ाрд╕рди рд╡ рдЕрдЬेрдп рдХिрд▓े рдХा рдиिрд░्рдоाрдг]
                              │
                              ▼
        [рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдХी рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдоौрдд (рдЙрдХ्рдХा рддोрдк рд╡िрд╕्рдлोрдЯ)]

ЁЯФо рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рд░рд╣рд╕्рдп рдЬो рд╣ैрд░ाрди рдХрд░рддे рд╣ैं

рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ा рдЕрдкрдиे рдЕंрджрд░ рдХрдИ рдРрд╕े рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдФрд░ рдЕрд▓ौрдХिрдХ рд░рд╣рд╕्рдпों рдХो рд╕рдоेрдЯे рд╣ुрдП рд╣ै, рдЬिрдирдХा рдЬрд╡ाрдм рдЖрдЬ рднी рднूрд╡िрдЬ्рдЮाрди (Geology) рдХे рдкाрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै:

1. рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ рдЕрдирд╡рд░рдд рдЬрд▓рдзाрд░ा (The Perpetual Water Drop Mystery)

рдХिрд▓े рдХे рд╕рдмрд╕े рдиिрдЪрд▓े рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдиीрд▓рдХंрда рдорд╣ाрджेрд╡ рдХा рдк्рд░ाрдЪीрди рдоंрджिрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ै। рдпрд╣ाँ рд╕्рдеिрдд рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдХे рдаीрдХ рдКрдкрд░ рдкрд╣ाрдб़ рдХी рдЪрдЯ्рдЯाрди рд╕े 24 рдШंрдЯे, 365 рджिрди рдкाрдиी рдХी рдмूंрджें рдЯрдкрдХрддी рд░рд╣рддी рд╣ैं।

  • рд░рд╣рд╕्рдп: рдпрд╣ рдкाрдиी рдХрд╣ाँ рд╕े рдЖ рд░рд╣ा рд╣ै? рдкрд╣ाрдб़ рдХी рдЪोрдЯी рдкрд░ рдкाрдиी рдХा рдХोрдИ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕्рд░ोрдд рдпा рддाрд▓ाрдм рдирд╣ीं рд╣ै। рднीрд╖рдг рдЧрд░्рдоी (45°C-48°C) рдоें рднी, рдЬрдм рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╕ाрд░े рдХुрдПँ рдФрд░ рдирджिрдпाँ рд╕ूрдЦ рдЬाрддी рд╣ैं, рддрдм рднी рдЗрд╕ рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ рдЬрд▓рдзाрд░ा рдХा рдЯрдкрдХрдиा рдмंрдж рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

2. рдкाрддाрд▓ рдЧंрдЧा (Patal Ganga)

рдХिрд▓े рдХे рднीрддрд░ рдПрдХ рдЧुрдлा рдоें рдПрдХ рдЬрд▓рдХुंрдб рд╣ै рдЬिрд╕े 'рдкाрддाрд▓ рдЧंрдЧा' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХुрдг्рдб рдХा рдкाрдиी рдмेрд╣рдж рд╕ाрдл рдФрд░ рдаंрдбा рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдЗрд╕ рдкाрдиी рдХे рд╕्рд░ोрдд рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдмाрд░ рд░рд╕ाрдпрдиों рдФрд░ рдЯ्рд░ेрд╕рд░ (Tracers) рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा, рд▓ेрдХिрди рд╡े рдпрд╣ рдвूँрдврдиे рдоें рдиाрдХाрдо рд░рд╣े рдХि рдкрд╣ाрдб़ рдХे рдЗрддрдиे рдКँрдЪे рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдпрд╣ рдЬрд▓рд╕्рд░ोрдд рдХрд╣ाँ рд╕े рд░ीрдЪ (Recharge) рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।

3. рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдХी рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдоौрдд

рдпрд╣ рдХिрд▓ा рдЗрддрдиा рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдеा рдХि 1545 рдИрд╕्рд╡ी рдоें рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдорд╣ाрди рдЕрдлрдЧाрди рд╢ाрд╕рдХ рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдиे рдЬрдм рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХो рдЬीрддрдиे рдХे рд▓िрдП рдШेрд░ाрдмंрджी рдХी, рддो рдорд╣ीрдиों рддрдХ рд╡рд╣ рдХिрд▓े рдХो рддोрдб़ рдирд╣ीं рдкाрдпा। рдЕंрдд рдоें рдЙрд╕рдиे 'рдЙрдХ्рдХा' рдиाрдо рдХे рдЕрд╕्рдд्рд░ (рддोрдк) рд╕े рдХिрд▓े рдХी рджीрд╡ाрд░ рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░рдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा।

рд▓ेрдХिрди рдПрдХ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдШрдЯрдиा рдШрдЯी—рддोрдк рдХा рдЧोрд▓ा рдХिрд▓े рдХी рдореЫрдмूрдд рджीрд╡ाрд░ рд╕े рдЯрдХрд░ाрдХрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдпा рдФрд░ рдЙрд╕ी рдмाрд░ूрдж рдХे рдвेрд░ рдкрд░ рдЧिрд░ рдЧрдпा рдЬрд╣ाँ рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдЦрдб़ा рдеा। рдЗрд╕ рднрдпाрдирдХ рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рдоें рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдЧंрднीрд░ рд░ूрдк рд╕े рдЬрд▓ рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдоौрдд рд╣ो рдЧрдИ। рд▓ोрдЧ рдЗрд╕े рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХे рдиीрд▓рдХंрда рдХा рди्рдпाрдп рдоाрдирддे рд╣ैं।

4. рдХोрдЯि рддीрд░्рде рдФрд░ рдЧुрдк्рдд рд╕ुрд░ंрдЧे

рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХिрд▓े рдоें рдХрдИ рдРрд╕ी рдЧुрдк्рдд рд╕ुрд░ंрдЧें рд╣ैं рдЬो рд╕ीрдзे рд░ीрд╡ा, рдкрди्рдиा рдФрд░ рдЪिрдд्рд░рдХूрдЯ рддрдХ рдЬाрддी рд╣ैं। рдРрд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЗрди рд╕ुрд░ंрдЧों рдХी рд▓ंрдмाрдИ 20 рд╕े 40 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рддрдХ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЗрди рд╕ुрд░ंрдЧों рдХे рдЕंрджрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХी рднाрд░ी рдХрдоी рдФрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЕंрдзेрд░ा рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрди्рд╣ें рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

5. ЁЯй╕ рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा (рдмिрд╣ाрд░): рдЬрд╣ाँ рдЖрдЬ рднी рджीрд╡ाрд░ों рд╕े рдЪीрдЦें рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧूंрдЬрддा рд╣ै

рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा (рдмिрд╣ाрд░): рдЬрд╣ाँ рдЖрдЬ рднी рджीрд╡ाрд░ों рд╕े рдЪीрдЦें рдФрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЧूंрдЬрддा рд╣ै

рд╕्рдеाрди: рд░ोрд╣рддाрд╕ рдЬिрд▓ा (рд╕ोрди рдирджी рдХे рдкाрд╕), рдмिрд╣ाрд░
рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд▓: рдк्рд░ाрдЪीрди (рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдХे рдкुрдд्рд░ рд░ोрд╣िрддाрд╢्рд╡) / рдкुрдирд░ुрдж्рдзाрд░: рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рд╡ рд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣
рдоुрдЦ्рдп рдЖрдХрд░्рд╖рдг: рдЖрдИрдиा рдорд╣рд▓, рд╣ाрдеी рдкोрд▓, рдЪौрд░ाрд╕рди рдоंрджिрд░, рдлांрд╕ी рдШрд░
рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░рд╣рд╕्рдп: рджीрд╡ाрд░ों рд╕े рдЦूрди рдмрд╣рдиे рдХे рджाрд╡े рдФрд░ рдЧрд╣рд░ी рдзुंрдз рдоें рдЧाрдпрдм рд╣ोрддी рдЗрдоाрд░рддें

ЁЯПЫ️ рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдХे рд╕рдд्рдп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдХे рдЫрд▓ाрд╡े рддрдХ

рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд░ोрд╣рддाрд╕ рдЬिрд▓े рдоें рдХैрдоूрд░ рдХी рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдкрд░, рд╕рдоुрдж्рд░ी рддрд▓ рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 1500 рдлीрдЯ рдХी рдКँрдЪाрдИ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा (Rohtasgarh Fort) рднाрд░рдд рдХे рд╕рдмрд╕े рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рдк्рд░ाрдЪीрди рдХिрд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдЗрддрдиा рдкुрд░ाрдиा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рд╕ंрдмंрдз рд╕рдд्рдпрд╡ाрджी рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै। рдкौрд░ाрдгिрдХ рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдХे рдкुрдд्рд░ 'рд░ोрд╣िрддाрд╢्рд╡' рдиे рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी рдеी, рдФрд░ рдЙрди्рд╣ीं рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рдХिрд▓े рдХा рдиाрдо 'рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़' рдкрдб़ा।

рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде, 16рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдиे рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХी рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕्рдеिрддि рдХो рд╕рдордЭा рдФрд░ рдЫрд▓-рдХрдкрдЯ рд╕े рд╣िंрджू рд░ाрдЬा рд╕े рдпрд╣ рдХिрд▓ा рд╣рдеिрдпा рд▓िрдпा। рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдиे рд╣ुрдоाрдпूँ рд╕े рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рдЦрдЬाрдиे рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ी рдХिрд▓े рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдеा। рдмाрдж рдоें, рдЕрдХрдмрд░ рдХे рдирд╡рд░рдд्рдиों рдоें рд╕े рдПрдХ рд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣ рдиे рдмिрд╣ाрд░ рдФрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдХा рдЧрд╡рд░्рдирд░ рд░рд╣рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рдХिрд▓े рдХा рдкुрдирд░ुрдж्рдзाрд░ рдХрд░рд╡ाрдпा рдФрд░ рдпрд╣ाँ рднрд╡्рдп рдорд╣рд▓ों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ाрдпा।

          [рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХाрд▓: рд░ाрдЬा рд╣рд░िрд╢्рдЪंрдж्рд░ рдХे рдкुрдд्рд░ 'рд░ोрд╣िрддाрд╢्рд╡' рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкрдиा]
                                      │
                                      ▼
           [16рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी: рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдж्рд╡ाрд░ा рдЫрд▓ाрд╡े рд╕े рдХрдм्рдЬ़ा]
                                      │
                                      ▼
         [рдЕрдХрдмрд░ рдХाрд▓: рд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрдЪीрд░ों рд╡ рдорд╣рд▓ों рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░]
                                      │
                                      ▼
        [19рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी: рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ेрдиाрдиिрдпों рдХा рдЧुрдк्рдд рдЕрдб्рдбा]

ЁЯФо рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рд░рд╣рд╕्рдп рдФрд░ рдбрд░ाрд╡рдиे рдХिрд╕्рд╕े

рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ुंрджрд░рддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХрдИ рдРрд╕े рд░рд╣рд╕्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рд╕ुрдирдХрд░ рд░ोंрдЧрдЯे рдЦрдб़े рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं:

1. рджीрд╡ाрд░ों рд╕े рдЦूрди рдмрд╣рдиे рдХा рд░рд╣рд╕्рдп (The Bleeding Walls Mystery)

рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╣ुрдХूрдордд рдХे рджौрд░ाрди рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рдпाрдд्рд░ी рдмुрдХाрдирди рдиे рдЕрдкрдиे рдпाрдд्рд░ा рд╡ृрдд्рддांрдд рдоें рд▓िрдЦा рдеा рдХि рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХिрд▓े рдХी рджीрд╡ाрд░ों рд╕े рдПрдХ рд╕рдордп рдоें рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдХा рдЧाрдв़ा рдж्рд░рд╡ (рд░рдХ्рдд рдЬैрд╕ा) рд░िрд╕рддा рдеा। рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдХिрд▓े рдоें рд╣ुрдП рднीрд╖рдг рдирд░рд╕ंрд╣ाрд░ों рдФрд░ рдиिрд░्рджोрд╖ों рдХी рд╣рдд्рдпाрдУं рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдпрд╣ рднूрдоि рдЖрдЬ рднी рд╢ांрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЗрд╕े рдХिрд╕ी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЦрдиिрдЬ (Mineral) рдпा рдкрдд्рдерд░ рдХे рдХ्рд╖рд░рдг рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдоाрдирддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдХोрдИ рднी рд╕рдЯीрдХ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдоाрдг рдкेрд╢ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХा।

2. 'рдлांрд╕ी рдШрд░' рдФрд░ рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭी рдЧूंрдЬ

рдХिрд▓े рдХे рдПрдХ рдХोрдиे рдоें рдПрдХ рдмेрд╣рдж рднрдпाрдирдХ рдЗрдоाрд░рдд рдмрдиी рд╣ै рдЬिрд╕े 'рдлांрд╕ी рдШрд░' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдаीрдХ рдиीрдЪे рд╕ैрдХрдб़ों рдлीрдЯ рдЧрд╣рд░ी рдЦाрдИ рд╣ै। рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдХे рд╢ाрд╕рдХों рдХे рд╕рдордп, рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдФрд░ рдЧрдж्рджाрд░ों рдХो рдЗрд╕ी рдлांрд╕ी рдШрд░ рд╕े рд╕ीрдзे рдиीрдЪे рдЦाрдИ рдоें рдлेंрдХ рджिрдпा рдЬाрддा рдеा। рд╕्рдеाрдиीрдп рдЪрд░рд╡ाрд╣ों рдФрд░ рдЦोрдЬрдХрд░्рддाрдУं рдХा рджाрд╡ा рд╣ै рдХि рд╢ाрдо рдврд▓рддे рд╣ी рдЗрд╕ рдлांрд╕ी рдШрд░ рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╕े рд╕िрд╕рдХिрдпों рдФрд░ рд▓ोрд╣े рдХी рдЬंрдЬीрд░ों рдХे рдЯрдХрд░ाрдиे рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ें рд╕ुрдиाрдИ рджेрддी рд╣ैं।

3. рдЖрдИрдиा рдорд╣рд▓ рдФрд░ рдЧुрдк्рдд рдоाрд░्рдЧ

рд░ाрдЬा рдоाрдирд╕िंрд╣ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдирд╡ाрдпा рдЧрдпा 'рдЖрдИрдиा рдорд╣рд▓' рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХा рдмेрдЬोрдб़ рдирдоूрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ рдорд╣рд▓ рд╕े рдХिрд▓े рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рджीрд╡ाрд░ों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдРрд╕े рдЧुрдк्рдд рд░ाрд╕्рддे рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे рдЬो рд╕ीрдзे рдХैрдоूрд░ рдХे рдШрдиे рдЬंрдЧрд▓ों рдоें рдиिрдХрд▓рддे рд╣ैं। рдЗрдирдоें рд╕े рдХрдИ рд░ाрд╕्рддे рдЖрдЬ рдЗрддрдиे рдЬрд░्рдЬрд░ рдФрд░ рдЕंрдзेрд░े рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं рдХि рдЬो рднी рдЕंрджрд░ рдЧрдпा, рд╡рд╣ рд░ाрд╕्рддा рднрдЯрдХрдХрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдХे рд▓िрдП рдЧाрдпрдм рд╣ो рдЧрдпा।

ЁЯУК рднाрд░рдд рдХे 5 рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдХिрд▓ों рдХी рддुрд▓рдиा (At a Glance)

рдХिрд▓े рдХा рдиाрдорд░ाрдЬ्рдпрдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд▓ / рд╢ाрд╕рдХрд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭा рд░рд╣рд╕्рдп
1. рднाрдирдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ाрд░ाрдЬрд╕्рдеाрди17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी (рднрдЧрд╡ंрдд рджाрд╕)рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рдХे рдмाрдж рдЕрд▓ौрдХिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпां рд╡ ASI рдХा рдХाрдиूрдиी рдк्рд░рддिрдмंрдз
2. рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдХिрд▓ाрд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХाрд▓ (рд░ाрдЬा рднूрдо рдЪंрдж)рдЦрдЬाрдиे рдХे 8 рдЧुрдк्рдд рдХुрдПँ рдЬो рдЖрдЬ рддрдХ рдвूँрдвे рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХे
3. рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХिрд▓ाрдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░12рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी (рд░ाрдЬा рднीрд▓рдо V)рдЕрдЬेрдп 'рдЕंрдзेрд░ी' рд╕ुрд░ंрдЧ рд╡ рдн्рд░рдо рдкैрджा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдбिрдЬ़ाрдЗрди
4. рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ाрдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢рдЪंрджेрд▓ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ / рдкौрд░ाрдгिрдХрд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ 24 рдШंрдЯे рдЯрдкрдХрддा рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдЬрд▓ рд╡ рдкाрддाрд▓ рдЧंрдЧा
5. рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХिрд▓ाрдмिрд╣ाрд░рд░ाрдЬा рд░ोрд╣िрддाрд╢्рд╡ / рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ीрджीрд╡ाрд░ों рд╕े рдж्рд░рд╡ рд░िрд╕рдиे рдХा рджाрд╡ा рд╡ рдлांрд╕ी рдШрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рдХिрд╕्рд╕े

ЁЯФм рдЖрдзुрдиिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдкुрд░ाрддрдд्рд╡ рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдХिрд▓े

рдЬрдм рд╣рдо 21рд╡ीं рд╕рджी рдХे рдЪрд╢्рдоे рд╕े рдЗрди 5 рдорд╣ाрди рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдХिрд▓ों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं, рддो рдПрдХ рд╕рд╡ाрд▓ рдмाрд░-рдмाрд░ рдорди рдоें рдЙрдарддा рд╣ै—"рдХ्рдпा рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬ рдЖрдЬ рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдЙрди्рдирдд (Advanced) рдеे?"

  1. рдз्рд╡рдиि рд╡िрдЬ्рдЮाрди (Acoustics): рджेрд╡рдЧिрд░ी рдФрд░ рдХांрдЧрдб़ा рдХे рдХिрд▓ों рдоें рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рджुрд╢्рдорди рдХी рдкрджрдЪाрдк рд╕ुрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा, рд╡рд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕ рджौрд░ рдоें рд╕ाрдЙंрдб рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХिрддрдиी рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдеी।

  2. рдЬрд▓ рдк्рд░рдмंрдзрди (Water Management): рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХी 'рдкाрддाрд▓ рдЧंрдЧा' рдпा рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХे рдЬрд▓рдХुंрдб рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдмिрдЬрд▓ी рдпा рдоोрдЯрд░ рдкंрдк рдХे, рд╕ैрдХрдб़ों рдлीрдЯ рдКँрдЪे рдкрд╣ाрдб़ों рдкрд░ рдкाрдиी рдХो рдХैрд╕े рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рджрдмाрд╡ рд╕े рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рдЬाрддा рдеा।

  3. рд╕ैрди्рдп рд░рдгрдиीрддि (Military Architecture): рдЗрди рдХिрд▓ों рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ рдХेрд╡рд▓ рд╕ुंрджрд░рддा рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдпुрдж्рдз (Psychological Warfare) рдХे рд▓िрдП рдХी рдЧрдИ рдеी। рджुрд╢्рдорди рдХिрд▓ा рджेрдЦрдХрд░ рд╣ी рдЖрдзा рд╣ौрд╕рд▓ा рд╣ाрд░ рдЬाрддा рдеा।

ЁЯУЭ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ (Conclusion): рдзрд░ोрд╣рд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ा рдХी рдЦोрдЬ

рднाрд░рдд рдХे рдпे 5 рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдХिрд▓े рд╕िрд░्рдл рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдкुрд░ाрдиी рдХिрддाрдмें рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдЙрд╕ рдорд╣ाрди рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдк्рд░рддीрдХ рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рд╣рд░ рдкрдд्рдерд░ рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी рд╕ुрдиाрддा рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рднाрдирдЧрдв़ рдХा рд▓ोрдХрдХрдеाрдУं рд╕े рднрд░ा рд╕рди्рдиाрдЯा рд╣ो, рдХांрдЧрдб़ा рдХा рдЦोрдпा рд╣ुрдЖ рдЦрдЬाрдиा, рджेрд╡рдЧिрд░ी рдХा рджिрдоाрдЧी рдЬाрд▓, рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рд╢िрд╡-рддрдд्рд╡, рдпा рд░ोрд╣рддाрд╕рдЧрдв़ рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЧौрд░рд╡—рдпे рд╕рднी рд╕्рдерд▓ рд╣рдоें рд╣рдоाрд░ी рдЬрдб़ों рд╕े рдЬोрдб़рддे рд╣ैं।

рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдФрд░ рд╢ोрдзрдХрд░्рддाрдУं рдХे рд▓िрдП рдпे рдХिрд▓े рдЖрдЬ рднी рд╢ोрдз рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рд╢ाрдпрдж рдПрдХ рджिрди рдЗрди рдХिрд▓ों рдХे рднौрддिрдХ рд░рд╣рд╕्рдпों—рдЬैрд╕े рдЧुрдк्рдд рд╕ुрд░ंрдЧों рдпा рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрддों—рдХा рдкрддा рд▓рдЧा рд▓े, рд▓ेрдХिрди рдЗрдирд╕े рдЬुрдб़ी рдкौрд░ाрдгिрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдУं, рд╡ीрд░рддा рдФрд░ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдХрд▓ा рдХे рдЬाрджू рдХो рдХрднी рднी рдХेрд╡рд▓ рдЧрдгिрдд рдХे рдлॉрд░्рдоूрд▓ों рдоें рдирд╣ीं рдмाँрдзा рдЬा рд╕рдХрддा।

рдпрджि рдЖрдк рднी рдЗрддिрд╣ाрд╕, рдПрдбрд╡ेंрдЪрд░ рдФрд░ рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рд░рд╣рд╕्рдпों рдХे рд╢ौрдХीрди рд╣ैं, рддो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдЗрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХिрд▓ों рдХा рджौрд░ा рдЬ़рд░ूрд░ рдХрд░ें। рд▓ेрдХिрди рдз्рдпाрди рд░рдЦें—рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░ें рдФрд░ рдЗрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдзрд░ोрд╣рд░ों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рди рдкрд╣ुँрдЪाрдПँ।

❓ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди (FAQs)

Q1. рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рдпा рдбрд░ाрд╡рдиा рдХिрд▓ा рдХौрди рд╕ा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै?

рдЙрдд्рддрд░: рднाрд░рдд рдоें 'рднाрдирдЧрдв़ рдХा рдХिрд▓ा' (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди) рд╕рдмрд╕े рдбрд░ाрд╡рдиा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ाँ рднाрд░рддीрдп рдкुрд░ाрддрдд्рд╡ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг (ASI) рдиे рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рдХे рдмाрдж рдФрд░ рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рд╕े рдкрд╣рд▓े рдкрд░्рдпрдЯрдХों рдХे рдЬाрдиे рдкрд░ рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рд░ोрдХ рд▓рдЧा рд░рдЦी рд╣ै।

Q2. рдХिрд╕ рдХिрд▓े рдХो рдпुрдж्рдз рдоें рдХрднी рд╕ीрдзे рдирд╣ीं рдЬीрддा рдЬा рд╕рдХा?

рдЙрдд्рддрд░: рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे 'рджेрд╡рдЧिрд░ी (рджौрд▓рддाрдмाрдж) рдХिрд▓े' рдХो рдЗрд╕рдХी рдмेрд╣рдж рдЬрдЯिрд▓ рд╕ुрд░ंрдЧों, рдЧрд╣рд░ी рдордЧрд░рдордЪ्рдЫों рд╡ाрд▓ी рдЦाрдЗрдпों рдФрд░ рднूрд▓-рднुрд▓ैрдпा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХे рдХाрд░рдг рдХрднी рднी рд╕ीрдзे рдпुрдж्рдз рдоें рд╣рд░ाрдХрд░ рдирд╣ीं рдЬीрддा рдЬा рд╕рдХा।

Q3. рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ा рдХिрд╕ рджेрд╡рддा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै?

рдЙрдд्рддрд░: рдХाрд▓िंрдЬрд░ рдХा рдХिрд▓ा рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ (рдиीрд▓рдХंрда рдорд╣ाрджेрд╡) рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╕рдоुрдж्рд░ рдоंрдерди рдХा рд╡िрд╖ рдкीрдиे рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡ рдЬी рдиे рдЗрд╕ी рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рд╡िрд╢्рд░ाрдо рдХिрдпा рдеा।

Q4. рдХांрдЧрдб़ा рдХिрд▓े рдХे рдЦрдЬाрдиे рдХा рдХ्рдпा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै?

рдЙрдд्рддрд░: рдХांрдЧрдб़ा рдХिрд▓े рдоें рдЦрдЬाрдиे рд╕े рднрд░े 21 рдЧुрдк्рдд рдХुрдПँ рдеे। рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдорд╣рдоूрдж рдЧрдЬ़рдирд╡ी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рдЗрдирдоें рд╕े рдХрдИ рдХुрдПँ рд▓ूрдЯे, рд▓ेрдХिрди рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХि 8 рдХुрдПँ рдЖрдЬ рднी рдЕрдирдЫुрдП рдФрд░ рд░рд╣рд╕्рдпрдордпी рдвंрдЧ рд╕े рдЧाрдпрдм рд╣ैं।



"рдЕрдЧрд░ рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рдкрд╕ंрдж рдЖрдпा рд╣ो, рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рддों рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рдЬрд░ूрд░ рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ें। рдзрди्рдпрд╡ाрдж!" ЁЯЩП


рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें

0 рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ